දැදිගම කොටවෙහෙර (සූතිඝර චෛත්යය) – ශ්රී ලංකාවේ අගනා පුරාවිද්යාත්මක උරුමයක්
දැදිගම කොටවෙහෙර හැඳින්වීමදැදිගම කොටවෙහෙර නමින් ප්රකට මෙම පූජනීය ස්තූපය සූතිඝර චෛත්යය ලෙසද හඳුන්වනු ලබයි. ශ්රී ලංකාවේ බෞද්ධ ඉතිහාසයේ අතිශය වැදගත් ස්ථානයක් වන මෙය, පුරාණ රජවරුන්ගේ ආගමික හා සංස්කෘතික දැක්ම මනාව පෙන්වන සදානුස්මරණීය නිර්මාණයකි.
කොටවෙහෙර වෙත ළඟා වන්නේ කෙසේද?කොටවෙහෙර වෙත පහසුවෙන් ළඟා විය හැකි මාර්ග කිහිපයක් ඇත.
කොළඹ – නුවර ප්රධාන මාර්ගයේ නෙළුන්දෙනිය හන්දියෙන් ගලපිටමඩ මාර්ගයේ කි.මී. 3ක් පමණ ගමන් කිරීමෙන්
අවිස්සාවේල්ල – කෑගල්ල මාර්ගයේ පිටගල්දෙනිය හන්දියෙන් හැරී තුංතොට හරහාද
දැදිගම – පුරාණ ඉතිහාසයක් ඇති නගරයක්දැදිගම යනු ශ්රී ලංකාවේ ඉතා පැරණි ඓතිහාසික නගරයකි. මධ්ය ශිලා යුගය දක්වාම මෙම ප්රදේශය ජනාවාසව පැවති බවට සාධක පුරාවිද්යාත්මක කැණීම්වලින් හමුවී ඇත.
පුරාතනයේ මෙම ග්රාමය “පුංඛගාම” ලෙස හඳුන්වනු ලැබූ අතර, පාලි භාෂාවෙන් පුංඛ යන්නෙහි අර්ථය ඊතලයේ පිටුපස පිහාටුවය. එය සිංහලෙන් “දැත්ත” ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, කාලයත් සමඟ පුංඛගාම → දැතිගම → දැදිගම ලෙස නාමය විකසිත වී ඇත.
“කොටවෙහෙර” යන නාමයේ විශේෂත්වයකොටවෙහෙර යනු කොත් කැරැල්ලක් නොමැති විශේෂ දාගැබ් ආකෘතියකට යොදාගන්නා නාමයකි. මේ ආකෘතිය ශ්රී ලංකාවේ දුර්ලභ පුරාවිද්යාත්මක ලක්ෂණයක් ලෙස සැලකේ.
පුරාවිද්යාත්මක කැණීම් සහ අනාවරණ1947 වසරෙන් පසු ආචාර්ය චාල්ස් ගොඩකුඹුරේ මහතා විසින් සිදු කළ කැණීම් හරහා කොටවෙහෙර පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු රැසක් අනාවරණය විය.
චෛත්යයේ වට ප්රමාණය: අඩි 804
උස: අඩි 47
1951දී ධාතු ගර්භ 10ක් හඳුනාගන්නා ලදී
මෙම කැණීම්වලදී ප්රථම ස්තූපය සහ මහා ස්තූපය තුළ තිබූ ධාතු ගර්භ කිහිපයක්ද නිරාවරණය විය.
ලෝකප්රසිද්ධ දැදිගම ලෝකඩ ඇත්පහනකොටවෙහෙරේ ධාතු ගර්භයකින් හමු වූ ලෝකඩ ඇත්පහන අද ලෝක ප්රසිද්ධ පුරාවස්තුවකි.
මෙම පහන, වායු පීඩන න්යාය භාවිතා කරමින් තෙල් උතුරා නොයන ලෙස නිර්මාණය කර ඇති අතර, නූතන තාක්ෂණය පවා අභියෝගයට ලක් කරන ශිල්පීය බුද්ධියක් එහි දැකගත හැක.
අද මෙම ඇත්පහන කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ මහජන ප්රදර්ශනයට තබා ඇත.
අනෙකුත් වටිනා නිධන් වස්තුකැණීම්වලදී හමු වූ අනෙකුත් වටිනා දෑ අතර,
රන් තහඩුවෙන් කළ බුද්ධ ප්රතිමාව
පොළොන්නරු යුගයේ කාසි
මැණික් ගිල් වූ ධාතු කරඬුව
ලෝකඩ සහ මැටි පහන්
විශාල මැටි කොරහ (කිරිකැටි කුමරු නෑවීමට භාවිතා කළ බවට අනුමානය)
පරාක්රමබාහු යුගය සහ ඉතිහාස සාක්ෂිමෙම චෛත්යය පරාක්රමබාහු රජුගේ යුගයට අයත් බවට පොළොන්නරු යුගයේ සිතුවම්, 12 වන සියවසට අයත් අක්ෂර සහිත ගල් පුවරු ආදියෙන් පැහැදිලි සාක්ෂි ලැබේ.
නිගමනයදැදිගම කොටවෙහෙර යනු බෞද්ධ ආගමික විශ්වාසය, විද්යාත්මක දැනුම සහ කලාත්මක උරුමය එකට ගැළපූ ශ්රී ලංකාවේ අගනා පුරාවිද්යාත්මක සම්පතකි.
අතීත මිනිසාගේ ශ්රේෂ්ඨත්වය සහ සංස්කෘතික ගැඹුර අදටත් මතක් කර දෙන මෙම පූජනීය ස්ථානය, ශ්රී ලාංකීය උරුමයේ අමරණීය සංකේතයක් ලෙස සදාකාලිකව රැඳෙයි.
